Magdalena ZielińskaTerapia dialektyczno-behawioralna (DBT) to znacznie więcej niż zbiór pojedynczych technik. To kompleksowy, uporządkowany program uznawany za „złoty standard” w leczeniu borderline. Jego siłą jest struktura: konkretne formy pracy oraz cztery moduły umiejętności, które razem uczą radzenia sobie z emocjami i relacjami. W tym artykule pokazujemy, z czego składa się DBT w praktyce i co obejmują jej cztery moduły.
DBT jako kompleksowy program
Pełny program DBT to nie tylko rozmowy z terapeutą. Klasycznie składa się z czterech uzupełniających się elementów, które razem tworzą spójny system wsparcia:
W terapii indywidualnej pacjent pracuje z terapeutą nad swoimi celami i najtrudniejszymi zachowaniami. W treningu umiejętności – zwykle grupowym – uczy się konkretnych narzędzi z czterech modułów. Kontakt telefoniczny pozwala korzystać z pomocy w realnym kryzysie, między sesjami. A zespół terapeutów wspiera samych specjalistów, dbając o jakość terapii.
Cztery moduły umiejętności DBT
Serce DBT to cztery moduły, w których uczysz się praktycznych umiejętności. Dwa z nich (uważność i tolerancja dyskomfortu) pomagają przetrwać trudne chwile, a dwa (regulacja emocji i skuteczność interpersonalna) – zmieniać swoje życie na dłuższą metę.
1. Uważność
Uważność (mindfulness) to fundament całej DBT – umiejętność bycia w pełni obecnym w chwili, bez oceniania. To w tym module uczysz się dostępu do mądrego umysłu, obserwowania i nazywania tego, co się dzieje, oraz świadomego uczestniczenia w życiu. Uważność „przenika” pozostałe moduły – bez niej trudno stosować inne umiejętności.
2. Tolerancja dyskomfortu
Ten moduł to umiejętności przetrwania kryzysu – narzędzia na chwile, gdy emocje są zbyt silne, by je od razu zmienić. Należą do niego m.in. technika STOP, umiejętności TIPP oraz zestawy ACCEPTS i IMPROVE. Ich celem jest przetrwanie trudnego momentu bez pogarszania sytuacji.
3. Regulacja emocji
W tym module uczysz się rozumieć i wpływać na własne emocje. Obejmuje on m.in. rozpoznawanie i nazywanie emocji, zmniejszanie podatności na wahania nastroju (przez dbanie o sen, ruch, rytm dnia) oraz technikę działania przeciwnego – robienia czegoś odwrotnego niż podpowiada emocja, gdy ta nie służy naszym celom. To moduł szczególnie ważny w borderline, bo trafia w samo sedno dysregulacji emocjonalnej. Skąd się ona bierze, wyjaśniamy w tekście o modelu biospołecznym.
4. Skuteczność interpersonalna
Ostatni moduł uczy budowania i utrzymywania relacji – jak prosić o to, czego potrzebujemy, jak odmawiać, jak stawiać granice, zachowując przy tym relację i szacunek do siebie. Dla osób z borderline, u których relacje bywają burzliwe, to niezwykle cenne umiejętności. O relacjach piszemy też w tekście dla bliskich osób z borderline.
Dla kogo jest DBT
DBT powstała z myślą o osobach z borderline i pozostaje leczeniem z wyboru w tym zaburzeniu. Z czasem okazało się jednak pomocne również w innych trudnościach związanych z dysregulacją emocji – m.in. przy nawracających samookaleczeniach, zaburzeniach odżywiania czy silnej impulsywności. Wspólnym mianownikiem jest potrzeba nauczenia się regulacji emocji.
Jak zacząć
Pierwszym krokiem jest kontakt ze specjalistą i znalezienie ośrodka prowadzącego DBT. Praktyczne ścieżki – NFZ, prywatnie, gdzie szukać terapeutów – opisujemy w tekstach o tym, gdzie leczyć borderline oraz o terapii DBT. Całościowo temat pomocy ujmujemy w artykule o leczeniu borderline.
Jeśli Ty lub ktoś bliski przeżywacie kryzys emocjonalny, sięgnijcie po pomoc: 116 123 (dorośli, całodobowo), 116 111 (dzieci i młodzież), Centrum Wsparcia 800 70 2222. W sytuacji zagrożenia życia dzwońcie pod 112.
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny; nie zastępuje konsultacji ze specjalistą ani terapii prowadzonej przez wykwalifikowanego terapeutę DBT.