Darmowa pomoc w kryzysie jest w Polsce dostępna przez całą dobę — telefonicznie, przez czat oraz w placówkach finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Osoba dorosła może zadzwonić pod numer 116 123 lub 800 70 2222, natomiast dzieci i młodzież otrzymają wsparcie pod numerami 116 111 oraz 800 12 12 12, jak informuje redakcja Zaburzenie Borderline. Gdy występuje bezpośrednie zagrożenie życia, utrata kontroli nad zachowaniem, próba samobójcza albo ryzyko skrzywdzenia innej osoby, należy natychmiast zadzwonić pod 112 lub 999.
Pomoc nie ogranicza się do rozmowy telefonicznej. Dorośli mogą bez skierowania zgłosić się do Punktu Zgłoszeniowo-Koordynacyjnego w lokalnym Centrum Zdrowia Psychicznego, a dzieci i nastolatki — do środowiskowego ośrodka opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej. Dostępne są również całodobowe czaty, pomoc dla osób doświadczających przemocy domowej oraz wsparcie dla bliskich, którzy nie wiedzą, jak reagować na kryzys psychiczny.
Gdzie dzwonić, gdy pomoc jest potrzebna natychmiast
Pierwszym krokiem może być połączenie z bezpłatną linią kryzysową. Nie trzeba mieć diagnozy, skierowania, ubezpieczenia ani przygotowanej historii choroby. Konsultant może wysłuchać, pomóc uporządkować sytuację, wspólnie opracować bezpieczny plan najbliższych godzin i wskazać placówkę działającą w miejscu zamieszkania.
Numer 116 123 jest przeznaczony dla osób dorosłych doświadczających kryzysu emocjonalnego. Telefon działa codziennie przez 24 godziny, również w nocy, weekendy i święta. Rozmowa jest bezpłatna i może być anonimowa, a na platformie 116sos.pl dostępny jest także całodobowy czat oraz formularz kontaktowy.
Drugą ogólnopolską linią dla dorosłych jest Centrum Wsparcia pod numerem 800 70 2222. Ministerstwo Zdrowia potwierdza, że pomoc psychologa jest dostępna bezpłatnie przez 24 godziny na dobę, siedem dni w tygodniu. Możliwy jest również kontakt mailowy pod adresem porady@centrumwsparcia.pl.
„Telefon 116 123 działa codziennie, przez całą dobę, również nocą, w weekendy i święta” — informuje platforma 116sos.pl w odpowiedziach dotyczących działania poradni.
| Sytuacja | Numer lub miejsce | Dostępność | Dla kogo |
|---|---|---|---|
| Bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia | 112 albo 999 | 24/7 | Każda osoba |
| Kryzys emocjonalny osoby dorosłej | 116 123 | 24/7 | Dorośli |
| Kryzys psychiczny osoby dorosłej | 800 70 2222 | 24/7 | Dorośli |
| Kryzys dziecka lub nastolatka | 116 111 | 24/7 | Dzieci i młodzież |
| Telefon Rzecznika Praw Dziecka | 800 12 12 12 | 24/7 | Dzieci, młodzież i dorośli zgłaszający problem dziecka |
| Przemoc domowa | 800 120 002 | 24/7 | Osoby doznające przemocy i świadkowie |
| Pomoc stacjonarna dla dorosłych | Centrum Zdrowia Psychicznego | Zależnie od placówki; pomoc kryzysowa także całodobowa | Dorośli |
| Pomoc środowiskowa dla dziecka | Ośrodek I poziomu referencyjnego | Zależnie od placówki | Dzieci, młodzież i rodzice |
Jeżeli osoba mówi, że chce umrzeć, ma konkretny plan, przygotowała środki do odebrania sobie życia albo przestała odpowiadać po wysłaniu pożegnalnej wiadomości, nie należy ograniczać się do telefonu zaufania. Trzeba zadzwonić pod 112 lub 999 i podać możliwie dokładną lokalizację.
Dyspozytor powinien otrzymać konkretne informacje: co się wydarzyło, gdzie znajduje się osoba, czy jest przytomna, czy przyjęła leki lub inne substancje, czy ma dostęp do niebezpiecznych przedmiotów oraz czy ktoś może pozostać przy niej do przyjazdu zespołu ratownictwa. Nie należy zostawiać jej samej ani obiecywać zachowania tajemnicy, gdy istnieje ryzyko utraty życia.
Bezpłatna pomoc dla dzieci i młodzieży
Dzieci i nastolatki mogą przez całą dobę korzystać z numeru 116 111 prowadzonego przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę. Linia służy nie tylko w przypadkach przemocy lub myśli samobójczych. Można zadzwonić również z powodu lęku, samotności, konfliktów w domu, trudności szkolnych, przemocy rówieśniczej, problemów z tożsamością, samouszkodzeń albo sytuacji, której młoda osoba nie potrafi samodzielnie nazwać.
Całodobowo działa także Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka pod numerem 800 12 12 12. Połączenie jest bezpłatne i anonimowe, a kontakt jest możliwy również przez internetowy czat. Z telefonu mogą korzystać dzieci i młodzież, ale także osoby dorosłe chcące zgłosić problem dotyczący bezpieczeństwa dziecka.
„Telefon jest darmowy, anonimowy oraz działa całodobowo przez wszystkie dni w roku” — podaje Biuro Rzecznika Praw Dziecka, opisując linię 800 12 12 12.
Rodzic nie musi czekać, aż dziecko otrzyma formalną diagnozę. Niepokojącymi sygnałami są między innymi nagłe wycofanie z relacji, utrata zainteresowań, długotrwałe problemy ze snem, samouszkodzenia, rozdawanie ważnych przedmiotów, publikowanie pożegnalnych treści, gwałtowny spadek funkcjonowania w szkole oraz wypowiedzi o bezsensie życia.
W przypadku długotrwałej niestabilności emocjonalnej, samouszkodzeń lub gwałtownych konfliktów pomocne może być również wyjaśnienie, jak wyglądają objawy borderline u nastolatka i gdzie szukać diagnozy. Takich symptomów nie należy jednak rozpoznawać samodzielnie na podstawie internetowej listy.
Pomoc bez skierowania w lokalnym ośrodku
Pierwszym poziomem systemu dla dzieci i młodzieży są ośrodki środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej. Pomoc jest finansowana przez NFZ i nie wymaga skierowania. Pracują tam między innymi psychologowie, psychoterapeuci i terapeuci środowiskowi.
Gdy potrzebna jest konsultacja psychiatry dziecięcego, leczenie może być kontynuowane w centrum zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży działającym na drugim poziomie referencyjnym.
W stanie nagłego zagrożenia życia dziecko może zostać przyjęte do szpitala psychiatrycznego bez skierowania. Aktualny wykaz ośrodków poszczególnych poziomów publikuje Narodowy Fundusz Zdrowia.
Rodzic lub opiekun powinien przygotować krótkie informacje o czasie trwania objawów, zmianach w zachowaniu, przyjmowanych lekach, wcześniejszym leczeniu, używaniu substancji psychoaktywnych i wypowiedziach dziecka dotyczących śmierci. Nie chodzi o przeprowadzenie diagnozy w domu, lecz o przekazanie specjaliście możliwie dokładnego obrazu sytuacji.
Centra Zdrowia Psychicznego: pomoc dla dorosłych bez skierowania
Centrum Zdrowia Psychicznego zapewnia dorosłym bezpłatną pomoc finansowaną przez NFZ. Osoba w kryzysie może zgłosić się bez skierowania i bez wcześniejszego zapisywania na wizytę. Pierwszym miejscem kontaktu jest zazwyczaj Punkt Zgłoszeniowo-Koordynacyjny, w którym specjalista ocenia pilność sytuacji i ustala dalsze postępowanie.
Pomoc może obejmować konsultację psychologiczną, badanie psychiatryczne, psychoterapię, leczenie środowiskowe, wizyty zespołu w domu pacjenta, pobyt dzienny albo hospitalizację. Zakres zależy od potrzeb klinicznych i organizacji konkretnego centrum. W ostrym kryzysie priorytetem jest bezpieczeństwo, a nie kompletowanie dokumentacji czy oczekiwanie na skierowanie od lekarza rodzinnego.
„Bez skierowania, bez zapisywania się na wizytę” — tak Narodowy Fundusz Zdrowia opisuje pierwszy kontakt z Centrum Zdrowia Psychicznego.
Najbliższego ośrodka można szukać w internetowej bazie Centrów Zdrowia Psychicznego. Przed wyjazdem warto sprawdzić obszar odpowiedzialności placówki, numer Punktu Zgłoszeniowo-Koordynacyjnego oraz godziny przyjmowania pacjentów.
| Forma pomocy | Co może obejmować | Czy potrzebne jest skierowanie |
| Punkt Zgłoszeniowo-Koordynacyjny CZP | Ocena sytuacji, rozmowa, plan pomocy, wskazanie specjalisty | Nie |
| Poradnia zdrowia psychicznego | Konsultacja psychiatryczna, psychologiczna, dalsze leczenie | Do psychiatry nie; zasady innych świadczeń należy potwierdzić |
| Zespół leczenia środowiskowego | Pomoc w miejscu zamieszkania pacjenta | Ustalane przez placówkę |
| Oddział dzienny | Intensywne leczenie bez nocowania w szpitalu | Zależnie od świadczenia |
| Izba przyjęć lub SOR | Pilna ocena stanu zdrowia | Nie w stanie nagłym |
| Oddział psychiatryczny | Leczenie całodobowe | Nie w bezpośrednim stanie zagrożenia |
Osoba, która nie wie, czy potrzebuje psychologa, psychiatry czy psychoterapeuty, może zacząć od konsultacji w CZP. Różnice między kompetencjami specjalistów wyjaśnia również poradnik psycholog czy psychiatra – kiedy do kogo iść. Psychiatra jest lekarzem i może przepisywać leki, psycholog przeprowadza konsultacje i diagnozę psychologiczną, natomiast psychoterapeuta prowadzi regularną terapię w określonym nurcie.
Brak pieniędzy na prywatną terapię nie oznacza braku dostępu do jakiejkolwiek pomocy. Telefon kryzysowy, czat, konsultacja w CZP oraz świadczenia w placówkach z kontraktem NFZ mogą być bezpłatnym początkiem leczenia.
Pomoc w przypadku przemocy domowej
Osoba doświadczająca przemocy może skontaktować się z Ogólnopolskim Pogotowiem dla Osób Doznających Przemocy Domowej „Niebieska Linia” pod numerem 800 120 002. Telefon działa bezpłatnie przez całą dobę. Konsultanci udzielają wsparcia psychologicznego, przekazują informacje o lokalnych placówkach oraz wyjaśniają możliwe procedury prawne i interwencyjne.
Z pomocy mogą skorzystać zarówno osoby doznające przemocy, jak i jej świadkowie. Przemoc nie musi pozostawiać widocznych obrażeń. Może mieć formę fizyczną, psychiczną, seksualną, ekonomiczną lub polegać na uporczywej kontroli, izolowaniu, zastraszaniu i ograniczaniu dostępu do pieniędzy, leczenia albo dokumentów.
„Jeśli doznajesz przemocy lub jesteś jej świadkiem — zadzwoń” — apeluje Ogólnopolskie Pogotowie „Niebieska Linia”.
W bezpośrednim zagrożeniu należy dzwonić pod 112. Osoba uciekająca z domu powinna — o ile jest to możliwe bez zwiększania ryzyka — zabrać dokumenty, leki, telefon, ładowarkę, klucze, podstawową odzież oraz dokumentację medyczną dzieci. Nie należy informować sprawcy o planie odejścia, jeżeli może to wywołać eskalację przemocy.
Przydatne kontakty:
- 800 120 002 — całodobowa „Niebieska Linia”;
- 112 — policja i inne służby w sytuacji bezpośredniego zagrożenia;
- lokalny ośrodek interwencji kryzysowej;
- ośrodek pomocy społecznej lub centrum usług społecznych;
- policja, prokuratura albo lekarz dokumentujący obrażenia;
- specjalistyczny ośrodek wsparcia dla osób doznających przemocy domowej.
Jak pomóc bliskiej osobie w kryzysie
Rozmowę należy zacząć spokojnie i bez interpretowania zachowania drugiej osoby. Zamiast mówić „przesadzasz” albo „inni mają gorzej”, lepiej nazwać zaobserwowane zmiany: „od kilku dni prawie nie śpisz”, „mówisz, że nie widzisz wyjścia”, „martwię się o twoje bezpieczeństwo”. Bezpośrednie pytanie o myśli samobójcze nie powoduje ich powstania; pozwala natomiast ocenić, czy potrzebna jest pilna interwencja.
Szczegółowe zasady rozmowy opisuje materiał jak wspierać bliską osobę w kryzysie psychicznym. Kluczowe jest słuchanie, pozostanie przy osobie w stanie zagrożenia oraz wspólne wykonanie telefonu do specjalisty, jeśli samodzielny kontakt jest dla niej zbyt trudny.
Pytania, które pomagają ocenić bezpieczeństwo
Można zapytać wprost:
- Czy myślisz o odebraniu sobie życia?
- Czy masz plan, jak lub kiedy chcesz to zrobić?
- Czy przygotowałeś leki, broń, ostre przedmioty albo inne środki?
- Czy wcześniej podejmowałeś próbę samobójczą?
- Czy jesteś teraz sam?
- Czy zgadzasz się, żebym został z tobą i zadzwonił po pomoc?
Twierdząca odpowiedź dotycząca planu, przygotowanych środków lub zamiaru działania oznacza wysokie ryzyko. Należy zadzwonić pod 112 albo 999, nie pozostawiać osoby samej i — jeżeli można zrobić to bezpiecznie — ograniczyć dostęp do leków, broni, alkoholu oraz innych niebezpiecznych przedmiotów.
Nie należy wdawać się w spór, moralizować ani żądać obietnicy, że osoba „nic sobie nie zrobi”. Taka obietnica nie zastępuje oceny medycznej. Pomocne jest natomiast ustalenie jednego konkretnego działania: wspólnego telefonu, wyjazdu do CZP, zgłoszenia się na izbę przyjęć lub pozostania pod opieką zaufanej osoby do czasu konsultacji.
Przy długotrwałym napięciu, bezsenności i przeciążeniu można wykorzystać metody opisane w poradniku jak radzić sobie ze stresem, gdy objawy zaczynają wpływać na codzienne funkcjonowanie. Techniki samopomocowe nie zastępują jednak interwencji, gdy występują myśli samobójcze, psychoza, silne pobudzenie albo utrata kontaktu z rzeczywistością.
Co powiedzieć podczas pierwszego telefonu lub wizyty
Nie trzeba opowiadać całej historii życia. W pierwszym kontakcie wystarczy podać najważniejsze informacje:
- co dzieje się w tej chwili;
- od kiedy trwa pogorszenie;
- czy występują myśli samobójcze lub samouszkodzenia;
- czy istnieje konkretny plan odebrania sobie życia;
- czy osoba przyjęła leki, alkohol lub inne substancje;
- czy przebywa sama;
- gdzie aktualnie się znajduje;
- czy wcześniej leczyła się psychiatrycznie;
- jakie leki obecnie przyjmuje;
- czy w otoczeniu jest ktoś, kto może zapewnić bezpieczeństwo.
Przykładowe pierwsze zdanie może brzmieć: „Od trzech dni nie śpię, mam myśli o odebraniu sobie życia i boję się zostać sam”. Osoba dzwoniąca w sprawie bliskiego może powiedzieć: „Mój brat wysłał wiadomość pożegnalną, ma przy sobie leki i nie odbiera telefonu”.
Gdy rozmowa telefoniczna jest niemożliwa, dorosły może skorzystać z całodobowego czatu na platformie 116sos.pl, a dziecko lub nastolatek — z czatu Rzecznika Praw Dziecka. Formularz kontaktowy nie jest jednak właściwym narzędziem w bezpośrednim zagrożeniu, ponieważ odpowiedź może nie nadejść natychmiast.
Platforma 116sos.pl informuje, że na wiadomości przesyłane formularzem odpowiada zazwyczaj w ciągu 48 godzin.
Pytania i odpowiedzi
Czy telefon 116 123 jest bezpłatny?
Tak. Numer 116 123 jest bezpłatnym, całodobowym telefonem wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie emocjonalnym. Można również skorzystać z czatu dostępnego przez 24 godziny na dobę.
Czy do Centrum Zdrowia Psychicznego potrzebne jest skierowanie?
Nie. Do Punktu Zgłoszeniowo-Koordynacyjnego można zgłosić się bez skierowania i bez wcześniejszego zapisywania wizyty. Specjalista ocenia sytuację i proponuje odpowiednią formę dalszej pomocy.
Gdzie zadzwonić w sprawie dziecka w kryzysie?
Dostępne są całodobowe numery 116 111 oraz 800 12 12 12. W bezpośrednim zagrożeniu życia należy zadzwonić pod 112 albo 999.
Co zrobić, gdy ktoś mówi, że chce się zabić?
Trzeba potraktować wypowiedź poważnie, zapytać o plan i dostęp do niebezpiecznych środków, nie zostawiać osoby samej oraz wezwać pomoc pod numerem 112 lub 999, gdy zagrożenie jest bezpośrednie.
Czy można zadzwonić na telefon zaufania w sprawie bliskiej osoby?
Tak. Konsultant może pomóc ocenić sytuację, przygotować rozmowę z bliskim i wskazać odpowiednie placówki. W przypadku dziecka z numeru 800 12 12 12 mogą korzystać także dorośli zgłaszający problem dotyczący małoletniego.
Czy pomoc kryzysowa jest dostępna bez ubezpieczenia?
Telefony 116 123, 116 111, 800 70 2222, 800 12 12 12 oraz 800 120 002 są bezpłatne. W stanie nagłego zagrożenia zdrowia lub życia pomoc ratunkowa musi zostać udzielona niezależnie od tego, czy pacjent ma przy sobie dokumenty lub potwierdzenie ubezpieczenia.
Darmowa pomoc w kryzysie może rozpocząć się od jednego telefonu, rozmowy na czacie albo zgłoszenia do najbliższego Centrum Zdrowia Psychicznego. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia nie należy czekać na planową konsultację — właściwym działaniem jest telefon pod 112 lub 999 i pozostanie z osobą zagrożoną do czasu przyjazdu pomocy.
Więcej praktycznych porad, rzetelnych informacji oraz materiałów dotyczących zdrowia psychicznego, emocji, relacji i codziennego funkcjonowania znajdziesz na zaburzenieborderline.pl. Przeczytaj także: Odwracanie uwagi ACCEPTS – umiejętności przetrwania kryzysu (cz. I)