Magdalena ZielińskaW ostatnich latach coraz głośniej mówi się o złożonym zespole stresu pourazowego (CPTSD) i jego podobieństwie do zaburzenia osobowości z pogranicza (borderline). Oba stany potrafią dawać zbliżony obraz, a w literaturze trwa dyskusja, na ile się pokrywają. W tym artykule wyjaśniamy, co łączy borderline i CPTSD, czym się różnią i dlaczego to rozróżnienie bywa szczególnie subtelne.
Czym jest CPTSD
CPTSD (complex PTSD), czyli złożony zespół stresu pourazowego, to zaburzenie ujęte w klasyfikacji ICD-11. Rozwija się w wyniku długotrwałej lub powtarzającej się traumy, z której trudno było się wydostać – np. przewlekłej przemocy, zaniedbania czy nadużyć, często w dzieciństwie.
CPTSD obejmuje objawy klasycznego PTSD (m.in. nawracające wspomnienia, unikanie, poczucie zagrożenia) oraz dodatkowo zaburzenia w obszarze „organizacji self”: trudności z regulacją emocji, negatywny obraz siebie i problemy w relacjach. To właśnie ten drugi obszar najbardziej przypomina borderline.
Co łączy borderline i CPTSD
Obszary wspólne są wyraźne. W obu przypadkach pojawiają się trudności z regulacją emocji, negatywne przekonania o sobie oraz problemy w bliskich relacjach. Co więcej, u wielu osób z borderline w historii życia obecna jest trauma – o jej roli piszemy w tekście o borderline a traumie.
To nakładanie się objawów sprawia, że oba rozpoznania bywają trudne do rozróżnienia, a część badaczy wskazuje na ich znaczne pokrewieństwo. Aby zrozumieć samo zaburzenie z pogranicza, warto sięgnąć do tekstu o tym, czym jest borderline.
Kluczowe różnice
Mimo podobieństw, oba stany mają inne „centrum ciężkości”:
- Objawy traumy – w CPTSD obecne są typowe symptomy pourazowe: nawracające wspomnienia, unikanie przypomnień, poczucie ciągłego zagrożenia. To one stanowią rdzeń CPTSD.
- Lęk przed porzuceniem i tożsamość – w borderline szczególnie wyraźne są gorączkowe wysiłki, by uniknąć porzucenia, oraz niestabilny obraz siebie z idealizacją i dewaluacją.
- Obraz siebie – w CPTSD bywa on konsekwentnie negatywny, a w borderline raczej niestabilny i zmienny.
- Impulsywność – bardziej charakterystyczna dla borderline niż dla CPTSD.
Mówiąc najkrócej: CPTSD jest „zakotwiczone” w traumie i jej skutkach, a borderline – w lęku przed porzuceniem, niestabilnej tożsamości i impulsywności.
Dlaczego to rozróżnienie jest trudne
Granica bywa cienka, bo oba zaburzenia mogą mieć podobne źródła (trudne wczesne doświadczenia) i podobny obraz w sferze emocji i relacji. U niektórych osób mogą też współwystępować. Dlatego rozróżnienie wymaga doświadczonego klinicysty, który oceni m.in. obecność typowych objawów pourazowych oraz charakterystycznych dla borderline wzorców relacji.
Jak przebiega rozpoznanie i diagnoza różnicowa, opisujemy w tekście o diagnozie borderline.
Spektrum czy odrębne zaburzenia?
Wśród specjalistów trwa dyskusja, na ile borderline i CPTSD to odrębne zaburzenia, a na ile pokrewne punkty na pewnym kontinuum. Część badaczy podkreśla, że oba wyrastają często z podobnego gruntu – trudnych, powtarzających się doświadczeń we wczesnym okresie życia – i dzielą wiele objawów w sferze emocji i relacji.
Dla osoby zmagającej się z trudnościami ważniejsza od „etykiety” jest jednak trafnie dobrana pomoc. Niezależnie od tego, którą nazwę wskaże diagnoza, kierunek pracy bywa zbliżony: nauka regulacji emocji, budowanie stabilnego obrazu siebie i, gdy trzeba, przetworzenie trudnych doświadczeń. Dlatego warto skupić się na znalezieniu odpowiedniego specjalisty, a nie na samym rozstrzygnięciu sporu diagnostycznego.
Dobra wiadomość: oba stany można leczyć
Niezależnie od tego, czy mowa o borderline, CPTSD, czy ich współwystępowaniu, obie te trudności poddają się leczeniu. Pomaga psychoterapia – w borderline m.in. terapia DBT czy terapia schematów, a w pracy z traumą podejścia ukierunkowane na jej przetworzenie. Najważniejsze, by trafić do specjalisty, który dobierze metodę do rzeczywistego problemu. Więcej w tekście o leczeniu borderline.
Jeśli przeżywasz kryzys emocjonalny, skorzystaj z bezpłatnych, całodobowych linii: 116 123 (dorośli), 116 111 (dzieci i młodzież). W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod 112.
To sensytywny temat. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą.