Letnia chandra może pojawić się również wtedy, gdy dni są długie, trwa sezon urlopowy, a otoczenie oczekuje dobrego humoru i aktywności. Jak informuje Zaburzenie Borderline, u części osób objawy depresyjne rozpoczynają się wiosną lub latem. Jest to rzadsza odmiana sezonowego zaburzenia afektywnego, określana jako letni wzorzec SAD lub depresja letnia.
Obniżonego nastroju trwającego kilka dni nie należy automatycznie utożsamiać z depresją. Powodem mogą być upały, zaburzony sen, przemęczenie, presja związana z urlopem albo przeciążenie obowiązkami. Jeżeli jednak smutek, utrata zainteresowań, drażliwość lub problemy ze snem utrzymują się co najmniej dwa tygodnie i zaczynają wpływać na pracę, relacje lub codzienne funkcjonowanie, potrzebna jest konsultacja z lekarzem, psychiatrą albo psychologiem.
Letnia chandra a sezonowe zaburzenie afektywne
Sezonowe zaburzenie afektywne, znane jako SAD, jest formą zaburzenia nastroju, w której epizody depresyjne powtarzają się w określonej porze roku. Najczęściej symptomy pojawiają się późną jesienią lub zimą i ustępują wiosną. Istnieje jednak także znacznie rzadszy wariant letni, w którym pogorszenie następuje wiosną albo latem, natomiast poprawa przychodzi jesienią lub zimą.
„Niektóre osoby doświadczają objawów depresyjnych wiosną i latem. Letni wzorzec SAD występuje rzadziej” – podaje National Institute of Mental Health w oficjalnym materiale poświęconym zaburzeniom sezonowym.
Samo wystąpienie smutku podczas jednych wakacji nie oznacza sezonowego zaburzenia afektywnego. W diagnostyce analizuje się powtarzalność epizodów, ich czas trwania, nasilenie oraz związek z konkretną porą roku. Według kryteriów opisywanych przez NIMH epizody powinny występować w tej samej porze roku przez co najmniej dwa kolejne lata, choć nie każdy pacjent doświadcza ich bez wyjątku każdego roku.
Letnia chandra jest określeniem potocznym, a nie rozpoznaniem medycznym. Może opisywać krótkotrwałe obniżenie samopoczucia, ale może też być pierwszym sygnałem depresji, zaburzeń lękowych, przewlekłego stresu albo problemów ze snem.
Jakie objawy może dawać depresja sezonowa latem?
Letnia odmiana sezonowego zaburzenia nastroju może różnić się od typowego wariantu zimowego. Zimą częściej obserwuje się nadmierną senność, zwiększony apetyt, przyrost masy ciała i wycofanie społeczne. Latem na pierwszy plan mogą wysuwać się bezsenność, utrata apetytu, spadek masy ciała, niepokój i pobudzenie.
Do objawów wymagających obserwacji należą:
- utrzymujący się smutek, napięcie albo poczucie pustki;
- utrata zainteresowania czynnościami, które wcześniej sprawiały przyjemność;
- bezsenność, częste wybudzanie się lub bardzo wczesne budzenie;
- zmniejszony apetyt i nieplanowany spadek masy ciała;
- drażliwość, pobudzenie, niepokój lub trudności z odpoczynkiem;
- problemy z koncentracją, pamięcią i podejmowaniem decyzji;
- zmęczenie i wyraźny spadek energii;
- poczucie beznadziejności, winy albo własnej bezwartościowości.
Brytyjski National Health Service wskazuje, że charakterystycznymi objawami zaburzeń sezonowych są również wycofanie z dotychczasowych aktywności, trudności w skupieniu uwagi oraz utrata zainteresowania rzeczami, które wcześniej były źródłem przyjemności.
„Niektóre osoby mają objawy depresji właśnie latem, choć zdarza się to rzadziej” – informuje NHS w aktualnych zaleceniach dotyczących sezonowego zaburzenia afektywnego.
Pojedynczy symptom, taki jak kilka nieprzespanych nocy podczas fali upałów, nie wystarcza do postawienia rozpoznania. Znaczenie ma łączny obraz: czas utrzymywania się problemów, ich intensywność oraz wpływ na codzienne życie.
Dlaczego nastrój może pogarszać się właśnie latem?
Dokładny mechanizm letniego wariantu SAD nie został jednoznacznie ustalony. Zaburzenia sezonowe wiąże się między innymi ze zmianami rytmu dobowego, sposobem regulacji snu oraz aktywnością substancji wpływających na nastrój. Wariant zimowy jest lepiej poznany i zwykle łączony z ograniczeniem światła dziennego. W przypadku postaci letniej dane naukowe są skromniejsze.
Pogorszeniu samopoczucia podczas lata mogą sprzyjać czynniki, które nie są samodzielnym potwierdzeniem depresji, ale wpływają na funkcjonowanie:
- wysokie temperatury utrudniające zasypianie i regenerację;
- długotrwały niedobór snu oraz przesuwanie godzin odpoczynku;
- zmiana codziennego planu związana z urlopami lub opieką nad dziećmi;
- izolacja po wyjeździe bliskich osób;
- presja, aby wakacje były intensywne, udane i pełne atrakcji;
- przeciążenie finansowe związane z podróżami i organizacją wypoczynku;
- częstsze używanie alkoholu podczas spotkań i wyjazdów;
- ograniczenie aktywności fizycznej w czasie upałów.
Nie każda osoba reaguje na lato w ten sam sposób. Dla części ludzi dłuższe dni oznaczają więcej energii, natomiast dla innych zmiana rytmu dnia, wysoka temperatura i problemy ze snem stają się źródłem przeciążenia.
Jak odróżnić chwilowe obniżenie nastroju od depresji?
Krótkotrwała chandra najczęściej ma możliwą do wskazania przyczynę i ustępuje po odpoczynku, poprawie snu albo rozwiązaniu konkretnego problemu. Człowiek nadal jest w stanie wykonywać większość obowiązków, odczuwa przyjemność przynajmniej w niektórych sytuacjach i ma okresy wyraźnej poprawy.
W depresji objawy są bardziej trwałe. Obniżony nastrój lub utrata zainteresowań występują przez znaczną część dnia, niemal codziennie, przez co najmniej dwa tygodnie. Mogą im towarzyszyć zaburzenia snu i apetytu, spadek energii, poczucie winy, trudności poznawcze albo myśli o śmierci.
Sygnałem do zgłoszenia się po pomoc jest sytuacja, w której dana osoba:
- przestaje radzić sobie z pracą, nauką lub obowiązkami domowymi;
- wycofuje się z kontaktów i rezygnuje z większości aktywności;
- przez dwa tygodnie nie obserwuje poprawy;
- doświadcza silnego lęku, pobudzenia lub niemal całkowitej bezsenności;
- ma myśli o samookaleczeniu, śmierci albo odebraniu sobie życia.
Co można zrobić przy utrzymującym się gorszym nastroju?
Pierwszym krokiem może być uporządkowanie snu: stała godzina kładzenia się i wstawania, ograniczenie ekranów przed snem oraz chłodzenie sypialni w czasie upałów. NHS zaleca również regularną aktywność fizyczną, podtrzymywanie kontaktów z rodziną i znajomymi oraz kontynuowanie zwykłych codziennych zajęć.
Nie należy jednak traktować spaceru, urlopu czy zmiany diety jako zamiennika profesjonalnej pomocy, gdy symptomy są nasilone. Rozpoznanie wymaga rozmowy ze specjalistą i oceny całego przebiegu dolegliwości. Leczenie depresji może obejmować psychoterapię, farmakoterapię albo połączenie kilku metod, zależnie od stanu pacjenta. Portal Pacjent.gov.pl wskazuje, że psychoterapia jest stosowana w różnych rodzajach depresji i może zmniejszać objawy oraz ryzyko nawrotów.
„Jeśli czujesz się przytłoczony, nie wahaj się skorzystać z pomocy psychologa” – przypomina Państwowa Inspekcja Sanitarna w zaleceniach dotyczących zdrowia psychicznego podczas wakacji.
Przy podejrzeniu sezonowego charakteru objawów przydatne jest prowadzenie krótkiego dziennika. Warto zapisywać nastrój, długość snu, apetyt, poziom energii, temperaturę oraz zdarzenia stresujące. Takie informacje mogą pomóc specjaliście ocenić, czy pogorszenie faktycznie powtarza się w określonym sezonie.
Gdzie szukać pomocy w kryzysie?
Osoba dorosła w kryzysie emocjonalnym może skorzystać z bezpłatnego numeru 116 123 oraz platformy 116sos.pl. Według informacji Ministerstwa Cyfryzacji wsparcie jest anonimowe i dostępne całodobowo przez telefon, czat oraz formularz internetowy. Dzieci i młodzież mogą dzwonić pod całodobowy numer 116 111.
W razie bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy zadzwonić pod numer 112 albo zgłosić się do najbliższego szpitalnego oddziału ratunkowego lub izby przyjęć z oddziałem psychiatrycznym.
Gorszy nastrój latem nie jest sprzecznością ani dowodem niewdzięczności za wakacje. Jeżeli utrzymuje się długo, nawraca o tej samej porze roku lub odbiera możliwość normalnego funkcjonowania, powinien zostać potraktowany tak samo poważnie jak objawy występujące jesienią czy zimą.
Więcej praktycznych porad, rzetelnych informacji oraz materiałów dotyczących zdrowia psychicznego, emocji, relacji i codziennego funkcjonowania znajdziesz na zaburzenieborderline.pl. Przeczytaj także: Jak zwolnić i odpocząć w jesienne, spokojne dni